Bram Moszkowicz voelt zich herboren: ‘Ik heb fouten gemaakt’
Bram Moszkowicz heeft een bewogen leven achter de rug. De voormalige strafrechtadvocaat werd jarenlang gezien als een van de bekendste juristen van Nederland, maar zag zijn carrière ruim dertien jaar geleden abrupt veranderen toen hij van het tableau werd geschrapt. Een enorme klap, die nog altijd aan hem knaagt. Toch noemt de 66-jarige Bram zijn huidige leven een soort hergeboorte. En wanneer hij terugkijkt op alles wat hem is overkomen, denkt hij vooral aan zijn vader Max. Want wat Bram zelf heeft meegemaakt, valt volgens hem in het niet bij het onvoorstelbare oorlogsverleden van zijn vader.
Bram Moszkowicz heeft een bewogen leven achter de rug. De voormalige strafrechtadvocaat werd jarenlang gezien als een van de bekendste juristen van Nederland, maar zag zijn carrière ruim dertien jaar geleden abrupt veranderen toen hij van het tableau werd geschrapt. Een enorme klap, die nog altijd aan hem knaagt. Toch noemt de 66-jarige Bram zijn huidige leven een soort hergeboorte. En wanneer hij terugkijkt op alles wat hem is overkomen, denkt hij vooral aan zijn vader Max. Want wat Bram zelf heeft meegemaakt, valt volgens hem in het niet bij het onvoorstelbare oorlogsverleden van zijn vader, vertelt hij aan De Telegraaf.
‘Het is een soort hergeboorte’
Hoewel zijn grote passie nog altijd bij de advocatuur ligt, heeft Bram inmiddels een nieuw podium gevonden op televisie. Hij is regelmatig te zien als juridisch deskundige en vertelt dat hij zich goed voelt in zijn huidige werk. “Er is de laatste jaren natuurlijk veel met me gebeurd. Maar ik zit goed in mijn vel. Ik heb het erg naar mijn zin bij Shownieuws en Nieuws van de dag. Het is een soort hergeboorte.”
Toch blijft zijn verleden als advocaat een gevoelig onderwerp. Bram mag juridisch advies geven, maar niet meer als advocaat optreden in de rechtszaal. Juist dat moment blijft confronterend. “Dat is soms pijnlijk. Niet zelden moet ik de mensen zeggen: ik kan mijn werk tot hier doen, maar ik mag niet mee de rechtszaal in. Op een gegeven moment gaat de deur van de rechtszaal open en daar mag ik overdrachtelijk niet meer in.”
Bram heeft in de afgelopen jaren geprobeerd om zijn schrapping aan te vechten, maar zonder succes. “Ik heb dat één keer gedaan bij het Hof van Discipline, drie, vier jaar geleden. Dat is toen niet gelukt. Ik kan dat ieder halfjaar doen. Dat is weleens een gevecht met mezelf.”
De diepe val van Bram Moszkowicz
Dertien jaar geleden verloor Bram zijn positie als advocaat vanwege financiële en organisatorische misstanden binnen zijn kantoor. Het betekende een enorme verandering in zijn leven. Toch zegt hij dat hij zich nooit volledig heeft laten breken door wat er gebeurde. “Nee. Ik heb geen strafbare feiten gepleegd. Ik heb fouten gemaakt en daar boet ik nu al bijna veertien jaar voor. Het is niet zo dat ik met gebogen schouders over straat loop. Integendeel.”
De eerste periode na zijn schrapping was uiteraard zwaar. Bram zag in één klap een carrière van tientallen jaren veranderen. Hij ging zakelijk failliet, moest verhuizen en zijn financiële situatie veranderde drastisch. Maar een gevoel van schaamte heeft hij naar eigen zeggen nooit gehad. Hij leerde iets wat hem door de moeilijkste momenten hielp: relativeren.
“Misschien maanden. Dat is wel waar. Maar ik heb nooit een gevoel van schaamte gehad. Het is geen leuke tijd geweest, maar ja, dan moet je toch verder. Ik ging zakelijk failliet, ik moest verhuizen en ik had het materieel wat minder en héb het materieel nog steeds minder. Maar als je vraagt of ik minder gelukkig ben, dan moet het antwoord toch nee zijn. Kijk, dat heb ik van mijn vader geleerd: het relativeren. Hij had Auschwitz meegemaakt, was een Holocaust-slachtoffer. Wat ik heb meegemaakt is níéts vergeleken met wat hij heeft meegemaakt.”
Het verhaal van zijn vader Max
En precies daar wordt het gesprek met Bram bijzonder persoonlijk. Zijn vader Max Moszkowicz overleefde Auschwitz als enige van zijn gezin. Het oorlogsverleden van Max heeft Bram gevormd en speelt volgens hem een enorme rol in hoe hij naar het leven kijkt. Bram hoorde de verhalen van zijn vader van dichtbij en draagt die geschiedenis zichtbaar met zich mee.
Max verloor tijdens de oorlog vrijwel zijn hele familie. Na de bevrijding keerde hij alleen terug naar Maastricht. Zijn lichaam en leven waren getekend door wat hij had meegemaakt. Toch wist hij uiteindelijk opnieuw een bestaan op te bouwen, ging hij studeren en groeide hij uit tot een bekende advocaat.
Een van de verhalen die Bram bijzonder aangrijpt, gaat over een appel in het concentratiekamp. Zijn vader zat samen met zijn eigen vader gevangen. “Ik denk ineens aan dat verhaal van het appeltje. Op de een of andere manier had de vader van mijn vader een appeltje. Een appeltje in het kamp is als kaviaar. Als een klompje goud. Ik weet nog dat mijn vader mij vertelde dat hij van zijn vader dat appeltje kreeg.”
‘Het maakt zo’n onderdeel uit van mij’
Bram vertelt dat het oorlogsverleden van zijn vader niet zomaar een hoofdstuk uit de familiegeschiedenis is. Hij voelt dat de ervaringen van Max op meerdere manieren doorwerken in zijn eigen leven. “Het maakt zo’n onderdeel uit van mij en hoe ik in het leven sta. Het is natuurlijk wel belastend, maar ik ervaar het inmiddels niet meer zo. Het werkt door.”
Hij noemt het zelfs een soort ‘erfelijke belasting’. Bram vertelt dat hij zich jaren geleden verdiepte in onderzoek naar trauma’s bij volgende generaties. Het deed hem beseffen hoeveel invloed het verleden van zijn vader nog altijd op hem heeft. Ook actuele gebeurtenissen en de discussie over antisemitisme raken hem daardoor persoonlijk.
Op televisie spreekt Bram zich daar regelmatig uitgesproken over uit. Dat levert hem niet altijd positieve reacties op, maar hij laat zich naar eigen zeggen niet het zwijgen opleggen. “Het raakt me en dan zeg ik wat ik vind. Ik weet dat ik dan een heleboel rotzooi en bagger over me heen krijg. Maar daar laat ik me niet door leiden. Ik sta voor het belang van Joodse mensen in Nederland en voor het bestaansrecht van Israël.”
‘Ik ben een heel goede vader’
De afgelopen jaren kreeg Bram bovendien te maken met groot persoonlijk verlies. Zijn vader overleed begin 2022, zijn broer David stierf enkele maanden later en ook zijn moeder is inmiddels overleden. Bram noemt zichzelf sinds kort zelfs op een bijzondere manier wees.
“Het is gek: ik werd wees op mijn 65e. Als ik in Den Bosch moest zijn voor werk, reed ik altijd door naar Maastricht. Nu heb ik daar niks meer. Het is verweesd. Ik hield ontzettend van die drie mensen.” Juist door alles wat hij heeft meegemaakt, denkt Bram ook na over zijn eigen rol als vader. En op die vraag is hij opvallend stellig. “Ik durf zonder voorbehoud te zeggen: ik ben een heel goede vader.”
Waar dat volgens hem in zit? “Veel liefde geven en daar waar het nodig is ook helpen en bijsturen, zakelijk of in het persoonlijke leven. De liefde voor mijn kinderen is onvoorwaardelijk. Dat was bij mijn ouders net zo.”
